پارگی تاندون دست یکی از شایع ترین آسیب هایی است که میتواند عملکرد طبیعی انگشتان و دست را مختل کند. اگر تا به حال درد شدیدی در دست تجربه کردهاید یا در حرکت انگشتان خود دچار مشکل شدهاید، ممکن است با پارگی تاندون مواجه شده باشید. تاندون ها مثل کابل های انعطاف پذیری هستند که عضلات را به استخوان ها متصل میکنند و حرکت را ممکن می سازند. فیزیوتراپی یکی از روشهای اصلی در درمان پارگی تاندون دست که توسط متخصصان ما در کلینیک فیزیوتراپی فرشته در منطقه یک تهران ارائه می شود.
تاندون ها بافت های سخت و الیافی هستند که عضله را به استخوان متصل میکنند. نقش اصلی آنها انتقال نیرو از عضله به استخوان است تا حرکت انجام شود. تاندونها بر خلاف رباطها که استخوان را به استخوان متصل میکنند، مسئول حرکت هستند، نه ثبات.
تاندونهای دست بسیار ظریف، اما فوقالعاده قدرتمند هستند. آنها اجازه میدهند انگشتان شما خم و صاف شوند، چیزی بردارید، تایپ کنید یا حتی یک ساز موسیقی بنوازید. بنابراین وقتی فرد دچار پارگی تاندون دست میشود، حتی سادهترین فعالیتها میتواند به یک چالش تبدیل شود.
درک تفاوت بین تاندون و رباط برای فهم بهتر آسیبها ضروری است:
- تاندونها عضلات را به استخوان متصل میکنند.
- رباطها استخوانها را به یکدیگر متصل میسازند.
هر دو ساختار بافت همبند دارند ولی وظایف و موقعیتهای آنها متفاوت است. آسیب به هر یک از این دو با علائم و عوارض خاصی همراه است.
در دست انسان، تاندونها به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
- تاندونهای فلکسور (خمکننده): مسئول خم کردن انگشتان.
- تاندونهای اکستانسور (صافکننده): مسئول صاف کردن انگشتان.
بدون تاندونها، هیچکدام از این حرکات ممکن نبود. آنها مثل کابلهایی هستند که به هنگام انقباض عضله، نیرو را منتقل کرده و مفصل را حرکت میدهند. پارگی حتی یکی از این تاندونها، به معنی توقف عملکرد کل انگشت یا بخشی از دست است.
پارگی تاندون دست به حالتی گفته میشود که ساختار پیوندی بین عضله و استخوان دچار آسیب یا گسستگی میشود. این گسستگی میتواند به دلیل آسیب ناگهانی، استفاده بیش از حد، یا حتی بیماریهای زمینهای اتفاق بیفتد. وقتی تاندون پاره میشود، عضله دیگر نمیتواند نیرو را منتقل کند و حرکت دچار اختلال میشود.
انواع پارگی تاندون در دست
پارگی تاندون در دست معمولاً در دو نوع دیده میشود:
- پارگی تاندون فلکسور: اغلب در کف دست یا ناحیه مچ ایجاد میشود. خم کردن انگشتان در این حالت غیرممکن میشود.
- پارگی تاندون اکستانسور: معمولاً در پشت دست رخ میدهد. در این حالت فرد نمیتواند انگشت خود را صاف کند.
همچنین ممکن است تاندونهای شست یا انگشت کوچک به طور خاص تحت تأثیر قرار بگیرند. شدت و محل آسیب تعیینکننده نوع درمان خواهد بود.
تفاوت بین پارگی جزئی و کامل
- پارگی جزئی: فقط بخشی از فیبرهای تاندون آسیب میبیند. هنوز کمی توان حرکتی وجود دارد.
- پارگی کامل: تاندون کاملاً از استخوان یا عضله جدا میشود. در این حالت حرکت ناحیه مربوطه کاملاً غیرممکن میشود.
تشخیص دقیق نوع پارگی تنها از طریق معاینه و تصویربرداری دقیق ممکن است.
دلایل اصلی پارگی تاندون دست
آسیب های ورزشی و فیزیکی
بیشتر موارد پارگی تاندون ناشی از آسیبهای ناگهانی یا تروما هستند. این نوع آسیبها میتوانند در اثر موارد زیر رخ دهند:
- افتادن روی دست باز
- بلند کردن وزنه بیش از حد توان
- درگیر شدن در ورزشهایی مثل بسکتبال، کشتی یا کوهنوردی
- بریدگی عمیق روی دست یا انگشت
- حتی یک زخم کوچک در مسیر تاندونها، اگر عمیق باشد، میتواند منجر به پارگی آنها شود.
بیماری ها و شرایط زمینهای مانند آرتریت روماتوئید
برخی از بیماری ها، از جمله آرتریت روماتوئید، میتوانند تاندون ها را به مرور زمان ضعیف کرده و احتمال پارگی را افزایش دهند. این بیماری ها باعث التهاب مزمن و تحلیل رفتن ساختارهای بافت همبند میشوند.
در چنین شرایطی، حتی حرکات ساده نیز ممکن است باعث پارگی شوند. بیمارانی که سابقه التهاب مفاصل دارند باید بیشتر مراقب باشند.
مصرف داروهایی مثل کورتیکواستروئیدها
مصرف طولانیمدت داروهایی مثل کورتون یا کورتیکواستروئیدها میتواند باعث تضعیف ساختار تاندون شود. این داروها با وجود فواید ضد التهابی خود، در صورت مصرف بیرویه میتوانند عوارضی چون:
- کاهش ضخامت تاندونها
- اختلال در بازسازی بافتها
- افزایش خطر پارگی ناگهانی
به همین دلیل، مصرف این داروها باید تحت نظر پزشک و با رعایت دوز مناسب انجام شود.
علائم پارگی تاندون دست
درد و ناتوانی در حرکت
اولین و شایعترین علامت پارگی تاندون، درد شدید در ناحیه آسیبدیده است. این درد ممکن است بلافاصله پس از آسیب بروز کند یا به تدریج افزایش یابد. در کنار درد، فرد معمولاً قادر به حرکت دادن انگشت یا بخش آسیبدیده نیست. مثلاً اگر تاندون فلکسور انگشت میانی پاره شود، شخص نمیتواند آن انگشت را خم کند. یا در پارگی تاندون شست، توانایی گرفتن اشیاء به شدت کاهش مییابد.
تغییر شکل دست یا انگشتان
در برخی موارد، ممکن است تغییر شکل واضحی در دست مشاهده شود:
- انگشت افتاده یا حالت غیرطبیعی
- فرو رفتگی یا بیرونزدگی در مسیر تاندون
- عدم تقارن در ظاهر دست
این تغییر شکلها نشاندهنده قطع کامل یا آسیب شدید به تاندون هستند و معمولاً نیاز به مداخله جراحی دارند.
صدا دادن یا جهش هنگام حرکت
یکی دیگر از علائم قابلتوجه، احساس “جهش” یا شنیدن صدایی مثل “پاپ” در زمان حرکت دادن دست است. این علامت اغلب در زمان پارگی ناگهانی ایجاد میشود. صدای ایجاد شده نتیجه گسستن ناگهانی فیبرهای تاندون از محل اتصال آن است.
روشهای تشخیص
معاینه فیزیکی و ارزیابی علائم
تشخیص پارگی تاندون دست با یک معاینه دقیق فیزیکی آغاز میشود. پزشک ابتدا از شما درباره نحوه بروز آسیب میپرسد—آیا تصادفی بوده؟ آیا در هنگام ورزش یا کار تکراری اتفاق افتاده؟ سپس بررسی میکند که کدام حرکات انگشتان یا دست مختل شدهاند. معمولاً چند تست ساده در مطب انجام میشود که میزان حرکت مفاصل، درد، صدا دادن، یا تغییر شکل را بررسی میکند.
یکی از تستهای رایج این است که پزشک از بیمار میخواهد انگشتانش را خم یا صاف کند. در صورت پارگی کامل، فرد ناتوان در اجرای آن حرکت خواهد بود. در موارد جزئی نیز، درد و محدودیت حرکتی مشاهده میشود. تشخیص اولیه بیشتر بر اساس تجربه بالینی پزشک صورت میگیرد، اما برای تایید نهایی نیاز به تصویربرداری هست.
استفاده از روشهای تصویربرداری مانند MRI و اولتراسوند
بعد از معاینه فیزیکی، پزشک معمولاً برای بررسی دقیقتر از تصویربرداری استفاده میکند. دو روش متداول در این زمینه عبارتاند از:
MRI (تصویربرداری با تشدید مغناطیسی): این روش دقیقترین ابزار برای بررسی بافت نرم مانند تاندونهاست. MRI میتواند پارگی جزئی یا کامل، التهاب اطراف تاندون، و حتی محل دقیق آسیب را نشان دهد.
اولتراسوند (سونوگرافی): روش سریعتر و ارزانتر نسبت به MRI است و میتواند برای بررسی حرکت تاندون در زمان واقعی (Real-Time) استفاده شود. پزشک میتواند هنگام حرکت دادن دست، وضعیت تاندون را بررسی کند.
گاهی نیز تصویربرداری ساده با اشعه ایکس انجام میشود، نه برای تاندون بلکه برای بررسی شکستگیهای احتمالی یا جدا شدن تاندون از استخوان.
بررسی تاریخچه پزشکی بیمار
در کنار معاینه و تصویربرداری، پزشک به بررسی تاریخچه پزشکی بیمار نیز میپردازد. اگر فرد سابقه بیماریهایی مثل دیابت، آرتریت روماتوئید، یا مصرف طولانی مدت داروهایی مانند کورتون داشته باشد، احتمال پارگی تاندون بیشتر میشود.
گاهی افراد بدون اینکه متوجه باشند، در گذشته آسیبهایی به دستشان وارد شده که حالا باعث ضعف تاندون و نهایتاً پارگی شده است. در این شرایط، بررسی سوابق پزشکی و حتی شغل یا سبک زندگی بیمار، نقش مهمی در تشخیص و درمان دارد.
درمان های پارگی تاندون دست
درمانهای غیرجراحی (محافظهکارانه)
در مواردی که پارگی جزئی است یا تاندون دچار کشش یا التهاب شده ولی کاملاً پاره نشده، میتوان از روشهای غیرجراحی استفاده کرد. درمانهای غیرجراحی شامل موارد زیر است:
- استفاده از آتل یا اسپلینت: ثابت نگه داشتن ناحیه آسیبدیده به مدت چند هفته کمک میکند تا تاندون ترمیم یابد.
- داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن برای کاهش درد و تورم استفاده میشود.
- فیزیوتراپی: تقویت عضلات اطراف، بهبود دامنه حرکتی و جلوگیری از چسبندگی تاندونها از مزایای فیزیوتراپی است.
درمان محافظهکارانه تنها زمانی موفق خواهد بود که پارگی جزئی باشد و بیمار همکاری کافی در رعایت محدودیتهای حرکتی داشته باشد. در غیر این صورت، ریسک کامل شدن پارگی و از بین رفتن عملکرد وجود دارد.
درمان جراحی برای پارگی کامل
وقتی تاندون بهطور کامل پاره میشود، یا درمان محافظهکارانه نتیجه ندهد، جراحی بهترین گزینه است. جراحی معمولاً به دو شکل انجام میشود:
- ترمیم مستقیم تاندون: در صورتی که دو سر پارهشده تاندون هنوز به هم نزدیک باشند، پزشک آنها را به هم متصل میکند.
- پیوند تاندون (Grafting): اگر فاصله زیاد باشد یا بخشی از تاندون از بین رفته باشد، از تاندونهای دیگر بدن برای پیوند استفاده میشود.
عمل جراحی معمولاً تحت بیحسی موضعی یا عمومی انجام میشود و نیاز به بخیه دقیق دارد تا تاندون بهدرستی ترمیم شود. مدت زمان عمل بسته به محل و نوع پارگی ممکن است بین ۱ تا ۲ ساعت طول بکشد.
دوران نقاهت پس از درمان
بعد از درمان چه جراحی باشد چه غیرجراحی ، دوران نقاهت بسیار مهم است. بهطور متوسط، برای بازگشت کامل عملکرد دست، به ۸ تا ۱۲ هفته زمان نیاز است. در این مدت:
آتل یا اسپلینت باید طبق دستور پزشک استفاده شود.
فیزیوتراپی از هفتههای ابتدایی آغاز میشود.
بیمار باید از انجام حرکات شدید یا فشار روی دست خودداری کند.
توجه به این مرحله حیاتی است؛ چون در صورت بیتوجهی، حتی بهترین جراحیها نیز میتوانند نتیجه ضعیفی داشته باشند.
نقش فیزیوتراپی در توانبخشی
بلافاصله بعد از تثبیت وضعیت بیمار، معمولاً در چند روز یا هفته اول، جلسات فیزیوتراپی آغاز میشود. هدف فیزیوتراپی در این مرحله جلوگیری از خشکی مفصل و چسبندگی تاندون است. فیزیوتراپیست با حرکات ملایم و کنترلشده به بیمار کمک میکند تا دامنه حرکتی خود را بازیابد.
معمولاً این حرکات با کمک آتل و در وضعیتهای خاص انجام میشوند تا از فشار بیشازحد به محل جراحی جلوگیری شود.
پس از گذشت چند هفته و بازسازی اولیه تاندون، فیزیوتراپی وارد فاز دوم میشود:
- تمرینات کششی: برای افزایش دامنه حرکت مفصل
- تمرینات ایزومتریک: برای تقویت عضلات اطراف
- تمرینات مقاومتی: برای افزایش قدرت و پایداری دست
این تمرینات باید با دقت و تحت نظارت انجام شود؛ چون حرکات اشتباه میتواند به تاندون آسیبدیده فشار وارد کرده و باعث پارگی مجدد شود.
فیزیوتراپی نقش کلیدی در پیشگیری از مشکلات ثانویه دارد:
- کاهش احتمال خشکی مفاصل
- جلوگیری از چسبندگی تاندونها
- بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره
در نهایت، فیزیوتراپی خوب میتواند کیفیت زندگی فرد را تا حد زیادی بهبود دهد و احتمال عود آسیب را به حداقل برساند.
