التهاب تاندونهای شانه یا تاندونیت شانه یک آسیب رایج و جدی شانه است که بسیاری از افراد، بهخصوص ورزشکاران و کارمندان پشت میزنشین، با آن دست و پنجه نرم می کنند. دردی که هنگام بالا بردن دست، خوابیدن روی شانه یا حتی پوشیدن لباس تشدید میشود؟ این درد میتواند نشانهای از التهاب تاندونهای شانه باشد.
التهاب تاندونهای شانه یا همان “تاندونیت شانه”، یکی از دلایل اصلی دردهای شانه است که ممکن است کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد. عدم توجه به این مشکل ساده، میتواند منجر به مشکلات پیچیدهتر مانند پارگی تاندون یا خشکی دائمی مفصل شود. با این حال، خبر خوب این است که با تشخیص زودهنگام و انجام روشهای درمانی مناسب مانند فیزیوتراپی شانه، میتوان این التهاب را کنترل و حتی بهطور کامل درمان کرد.
برای درک بهتر التهاب تاندونهای شانه، اول باید با ساختار این مفصل آشنا شویم. شانه یکی از پیچیدهترین و پرتحرکترین مفاصل بدن است که امکان حرکتهای متنوعی مانند بالا بردن، چرخاندن و عقببردن بازو را فراهم میکند. این مفصل از سه استخوان اصلی (استخوان بازو، کتف و ترقوه) تشکیل شده که به وسیله عضلات، رباطها و تاندونها به یکدیگر متصل میشوند.
تاندونها در واقع طناب های محکمی از جنس بافت همبند هستند که عضله را به استخوان وصل میکنند. در شانه، چهار تاندون اصلی به عضلات “روتاتور کاف” (Rotator Cuff) متصل میشوند. این عضلات و تاندون ها نقش مهمی در پایداری مفصل شانه و کنترل حرکات آن دارند. به کمک این ساختار، ما میتوانیم بازوها را در جهات مختلف حرکت دهیم بدون اینکه مفصل از جای خود خارج شود.
وقتی این تاندونها بیش از حد مورد استفاده قرار گیرند یا به دلایلی مانند تصادف، کشیدگی، یا فرسودگی ناشی از سن آسیب ببینند، دچار التهاب می شوند. این التهاب معمولاً با درد، تورم و محدودیت در حرکت همراه است و در صورت بیتوجهی ممکن است منجر به آسیب دائمی شود.
علل شایع التهاب تاندونهای شانه
بیشتر ما تصور میکنیم فقط ورزشکاران یا کسانی که کارهای فیزیکی سنگین انجام میدهند در معرض التهاب تاندون قرار دارند، اما واقعیت این است که تاندونیت شانه میتواند هر کسی را تحت تأثیر قرار دهد. از مهمترین دلایل آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
استفاده بیش از حد از شانه: افرادی که به طور مداوم شانههای خود را برای فعالیتهایی مثل بلند کردن اجسام، نقاشی، یا بازیهای ورزشی مثل تنیس یا شنا استفاده میکنند، بیشتر در معرض التهاب تاندون قرار دارند.
حرکات تکراری و اشتباه: تکرار یک حرکت خاص مانند تایپ طولانی، برداشتن گوشی از قفسه یا حتی حالت نادرست خوابیدن، میتواند بهمرور زمان به تاندونها آسیب وارد کند.
افزایش سن: با بالا رفتن سن، تاندونها خاصیت انعطافپذیری خود را از دست میدهند و احتمال پارگی یا التهاب آنها بیشتر میشود. افراد بالای ۴۰ سال بیشتر در معرض التهاب تاندونهای شانه هستند.
آسیبدیدگی و ضربه مستقیم: سقوط روی شانه یا ضربه شدید نیز میتواند باعث التهاب ناگهانی تاندون شود.
عوامل آناتومیکی و ارثی: برخی افراد به دلایل ژنتیکی ساختار شانهشان طوری است که فشار بیشتری روی تاندونها وارد میشود. این افراد مستعد ابتلا به تاندونیت هستند حتی بدون انجام فعالیت فیزیکی زیاد.
شناخت دقیق علت التهاب تاندون، کمک بزرگی به انتخاب روش درمانی مناسب میکند. بنابراین، مهم است که بهمحض بروز علائم به پزشک متخصص مراجعه شود تا با بررسی دقیق، علت اصلی شناسایی و درمان آغاز گردد.
علائم التهاب تاندونهای شانه
اگر تاکنون دچار التهاب تاندون شده باشید، احتمالاً با درد خاص آن آشنا هستید. درد معمولاً آهسته شروع میشود و به مرور زمان افزایش مییابد، بهویژه هنگام انجام فعالیتهایی که نیاز به بالا بردن یا چرخاندن دست دارند. شایعترین علائم عبارتاند از:
درد موضعی در جلوی شانه یا بازو: این درد معمولاً در زمان بالا آوردن یا چرخاندن بازو بیشتر حس میشود و ممکن است به سمت آرنج یا حتی مچ هم گسترش یابد.
کاهش دامنه حرکتی شانه: فرد ممکن است نتواند بهراحتی بازوی خود را بالا ببرد یا پشت سر بگذارد. حتی کارهای ساده مثل بستن دکمههای پیراهن یا شانه کردن مو نیز مشکلساز میشود.
درد در شب و هنگام خوابیدن روی شانه آسیبدیده: این درد میتواند خواب را مختل کند و باعث بیدار شدنهای مکرر در طول شب شود.
ضعف عضلانی در ناحیه شانه و بازو: به دلیل التهاب و درد، فرد تمایل به استفاده کمتر از بازو دارد که این موضوع به مرور منجر به کاهش قدرت عضلانی میشود.
صدا دادن شانه هنگام حرکت: برخی بیماران هنگام حرکت شانه صدای کلیک یا تقتق احساس میکنند که ناشی از اصطکاک غیرعادی تاندون ملتهب با استخوانهای اطراف است.
در صورتی که این علائم بیش از چند روز ادامه پیدا کرد یا شدت آن افزایش یافت، مراجعه به پزشک ضروری است. چون تأخیر در درمان میتواند منجر به مزمن شدن مشکل یا آسیب دائمی تاندون شود.
چه کسانی بیشتر در معرض تاندونیت شانه هستند؟
اگر فکر میکنید فقط ورزشکاران در معرض التهاب تاندونهای شانه قرار دارند، وقت آن رسیده که تجدید نظر کنید. واقعیت این است که طیف گستردهای از افراد ممکن است به این عارضه دچار شوند. با این حال، برخی گروهها بهطور خاص بیشتر در معرض خطر هستند:
ورزشکاران: ورزشهایی که نیاز به حرکات مکرر بازو دارند مانند تنیس، شنا، بیسبال یا وزنهبرداری، فشار زیادی به تاندونهای شانه وارد میکنند. ورزشکاران حرفهای و حتی آماتورهایی که بدون تمرین کافی و گرمکردن وارد تمرین میشوند، بیشتر مستعد این التهاب هستند.
کارمندان و افراد پشتمیزنشین: بله، درست خواندید. افرادی که ساعات طولانی پشت کامپیوتر مینشینند و حالت نشستن نامناسبی دارند یا ماوس را زیاد استفاده میکنند، دچار فشاری دائمی روی مفصل شانه میشوند. این فشار به مرور زمان میتواند باعث التهاب تاندونها شود.
کارگران فنی و حرفهای: نقاشها، نجاران، برقکاران و کسانی که روزانه حرکات تکراری بالای سر انجام میدهند نیز بیشتر در معرض آسیب تاندونها هستند.
افراد میانسال و سالمندان: با افزایش سن، خاصیت کشسانی تاندونها کاهش مییابد. این موضوع همراه با تحلیل رفتن بافتها، باعث میشود تاندونها بیشتر مستعد التهاب یا پارگی شوند.
افراد دارای مشکلات آناتومیکی یا سابقه خانوادگی: برخی افراد بهطور ژنتیکی ساختار استخوانی خاصی دارند که به تاندون فشار بیشتری وارد میکند. در این موارد، حتی فعالیتهای روزمره میتواند باعث التهاب شود.
دانستن اینکه شما در کدام گروه قرار دارید، به شما کمک میکند اقدامات پیشگیرانه بهتری انجام دهید. بهویژه اگر در گروههای پرخطر قرار دارید، گرمکردن پیش از فعالیت، رعایت اصول ارگونومی و انجام تمرینات تقویتی میتواند تا حد زیادی از بروز التهاب جلوگیری کند.
درمانهای غیرجراحی التهاب تاندونهای شانه
خبر خوب برای اغلب بیماران این است که التهاب تاندونهای شانه معمولاً بدون نیاز به جراحی قابل درمان است، بهویژه اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود. در ادامه، مؤثرترین روشهای غیرجراحی را مرور میکنیم:
استراحت و خودداری از حرکات دردزا: اولین قدم، کاهش استفاده از شانه و پرهیز از فعالیتهایی است که باعث درد میشوند. اما این به معنی بیحرکتی کامل نیست، چون بیحرکتی طولانی ممکن است منجر به خشکی مفصل شود.
یخدرمانی: گذاشتن یخ به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، چند بار در روز، میتواند التهاب و درد را کاهش دهد. استفاده از کیسه یخ با پارچه، نه به صورت مستقیم، توصیه میشود.
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن، که به کاهش درد و التهاب کمک میکنند. البته مصرف طولانیمدت این داروها باید با مشورت پزشک باشد.
تزریق کورتون: در مواردی که درد شدید و مزمن است، تزریق داروهای کورتیکواستروئید در محل تاندون ممکن است توصیه شود. این درمان فوری مؤثر است، ولی نباید بیش از حد تکرار شود، چون میتواند به تاندون آسیب بزند.
فیزیوتراپی شانه: ستون اصلی درمان غیرجراحی است. تمرینات کششی و تقویتی، بهبود دامنه حرکت، کاهش التهاب و افزایش قدرت عضلات اطراف شانه از اهداف اصلی فیزیوتراپی هستند. درمانهای مکمل مانند اولتراسوند، لیزر درمانی، و الکتروتراپی نیز به بهبود کمک میکنند.
درمانهای جراحی
اگر علائم با درمانهای غیرجراحی بهبود نیافتند یا تاندون بهطور کامل پاره شده باشد، جراحی بهعنوان گزینه نهایی مطرح میشود. بسته به نوع آسیب و شدت آن، پزشک یکی از روشهای زیر را پیشنهاد خواهد کرد:
آرتروسکوپی شانه: یک روش کمتهاجمی است که از طریق برشهای بسیار کوچک و ابزارهای دقیق انجام میشود. در این روش، تاندون ملتهب پاکسازی یا ترمیم میشود. به دلیل زمان بهبودی کوتاهتر و درد کمتر، آرتروسکوپی روش ترجیحی برای بسیاری از بیماران است.
جراحی باز: در صورتی که آسیب بسیار شدید یا گسترده باشد، ممکن است جراحی باز برای التهاب تاندونهای شانه ضروری باشد. این روش زمان بهبودی بیشتری نیاز دارد، اما در برخی موارد تنها راه ترمیم کامل تاندون است.
برداشتن خارهای استخوانی یا اصلاح ساختار شانه: در برخی افراد، وجود خارهای استخوانی یا ساختار غیرطبیعی استخوان کتف، باعث فشار بیش از حد روی تاندون میشود. در این صورت، پزشک در طی عمل، این عوامل را نیز اصلاح میکند تا احتمال التهاب مجدد کاهش یابد.
پس از جراحی، دوران بازتوانی با فیزیوتراپی آغاز میشود. این مرحله بسیار مهم است، چون کمک میکند تا شانه به تدریج به حرکت و قدرت طبیعی خود بازگردد. عدم رعایت دستورالعملهای بعد از عمل، میتواند باعث خشکی مفصل یا عود دوباره مشکل شود.
نقش فیزیوتراپی در بهبود التهاب تاندونهای شانه
فیزیوتراپی قلب درمان التهاب تاندونهای شانه است. حتی در مواردی که نیاز به جراحی نباشد، برنامه منظم فیزیوتراپی میتواند معجزه کند. اهداف اصلی فیزیوتراپی عبارتاند از کاهش درد، بهبود دامنه حرکت، و بازگرداندن قدرت عضلات شانه.
درمانهای رایج فیزیوتراپی شامل:
تمرینات کششی: این تمرینات به باز شدن مفصل، کاهش خشکی و افزایش انعطاف پذیری کمک میکنند. معمولاً با حرکات سبک آغاز میشود و بهتدریج پیشرفتهتر میشود.
تمرینات تقویتی: عضلات اطراف مفصل شانه باید تقویت شوند تا فشار کمتری به تاندون آسیبدیده وارد شود. تمریناتی با کشهای مقاومتی، وزنههای سبک و حرکات کنترلشده به این هدف کمک میکنند.
درمان دستی (Manual Therapy): شامل تکنیکهایی برای بهبود حرکت مفصل، کاهش تنش عضلانی و آزادسازی چسبندگیها است که به دست فیزیوتراپیست انجام میشود.
استفاده از دستگاهها: مانند اولتراسوند درمانی، TENS، لیزر تراپی یا گرما و سرما درمانی، که به کاهش التهاب و تحریک بهبودی کمک میکنند.
