فیزیوتراپی بعد از جراحی دیسک گردن نقش کلیدی در بازسازی توانایی های حرکتی و جلوگیری از عود مجدد درد دارد. جراحی دیسک گردن یکی از روش های رایج برای درمان مشکلات شدید ستون فقرات گردنی است که معمولاً به دلیل بیرون زدگی دیسک گردن یا آسیب دیدگی دیسک بین مهرهای اتفاق میافتد. اما بسیاری از بیماران بعد از جراحی تصور میکنند کار تمام شده و بهبودی خودبهخود اتفاق میافتد.
دیسک گردن که بین مهرههای گردنی قرار دارد، مانند بالشتکی عمل میکند که ضربهها را جذب کرده و امکان حرکت روان گردن را فراهم میکند. وقتی این دیسک آسیب میبیند یا به دلیل بیرون زدگی به اعصاب فشار وارد میکند، بیمار ممکن است دچار درد شدید، بیحسی، گزگز یا ضعف عضلات شود. در صورتی که درمان های غیرجراحی (مانند دارو یا فیزیوتراپی) مؤثر نباشند، پزشک ممکن است عمل جراحی را توصیه کند.
جراحی دیسک گردن معمولاً شامل برداشت بخشی یا کل دیسک آسیبدیده و گاهی جایگزینی آن با پروتز یا پیوند استخوان است. هدف اصلی این عمل، کاهش فشار بر روی اعصاب و نخاع و بازگرداندن عملکرد طبیعی گردن است.
دوران بهبودی بعد از جراحی دیسک گردن برای هر فرد متفاوت است و بسته به نوع جراحی، وضعیت جسمانی بیمار و سبک زندگی او، ممکن است بین چند هفته تا چند ماه طول بکشد. در روزهای ابتدایی بعد از عمل، محدود کردن حرکات گردن، مصرف داروهای ضد درد، و استراحت کافی توصیه میشود.
اما این به این معنا نیست که بیمار باید کاملاً بیحرکت بماند. بی تحرکی طولانی میتواند منجر به سفتی عضلات، تحلیل رفتن عضلات گردن و حتی تأخیر در روند بهبودی شود. در همین جاست که نقش فیزیوتراپی مشخص میشود: کمک به بازگشت تدریجی و کنترلشده به فعالیتهای عادی.
فیزیوتراپی بعد از جراحی دیسک گردن
جلوگیری از عوارض پس از عمل
فیزیوتراپی نه تنها به بهبود عملکرد عضلات کمک میکند، بلکه در جلوگیری از بسیاری از عوارض پس از عمل نقش دارد. یکی از شایعترین مشکلات بعد از جراحی دیسک گردن، خشکی و محدود شدن دامنه حرکتی گردن است. با تمرینات خاص و تکنیکهای تخصصی، فیزیوتراپیستها کمک میکنند این محدودیتها به مرور کاهش پیدا کند. همچنین در صورت عدم حرکت صحیح گردن، احتمال چسبندگی بافتی یا التهاب مزمن نیز وجود دارد. فیزیوتراپی از بروز این مشکلات جلوگیری میکند و مسیر بهبودی را هموارتر میسازد.
تسریع روند بهبودی و بازگشت به فعالیتهای روزمره
هدف نهایی فیزیوتراپی بعد از جراحی دیسک گردن، بازگشت فرد به زندگی عادی است. بسیاری از افراد پس از عمل نگران بازگشت به کار یا انجام فعالیتهای روزمره مانند رانندگی، ورزش یا حتی بلند کردن اجسام سبک هستند. فیزیوتراپی با طراحی یک برنامه درمانی شخصیسازیشده، گامبهگام بیمار را به سمت تواناییهای سابقش هدایت میکند.
با کاهش درد، تقویت عضلات گردن و افزایش انعطافپذیری، بیمار نه تنها از نظر جسمی بلکه از نظر روحی نیز اعتماد به نفس خود را بازمییابد و احساس استقلال بیشتری میکند.
زمان شروع فیزیوتراپی
شروع فیزیوتراپی به نوع و شدت جراحی بستگی دارد. در برخی از موارد، ممکن است فیزیوتراپی از چند روز پس از عمل آغاز شود؛ در حالی که در دیگر موارد، نیاز به استراحت چند هفتهای وجود دارد. مهمترین اصل، مشورت با جراح است. هرگونه فعالیت بدنی بدون نظر پزشک میتواند منجر به آسیب بیشتر شود.
با این حال، در اکثر موارد، فیزیوتراپی سبک مانند تمرینات تنفسی، حرکات ملایم گردن یا استفاده از وسایل کمکی برای حفظ وضعیت بدن، در روزهای اولیه توصیه میشود. با گذشت زمان، تمرینات پیشرفتهتری برای بازسازی قدرت و انعطافپذیری گردن انجام میگیرد.
ارتباط مؤثر بین جراح، فیزیوتراپیست و بیمار یکی از کلیدهای موفقیت در روند بهبودی است. پزشک اطلاعات دقیقی از وضعیت داخل بدن بیمار دارد و فیزیوتراپیست با دانش حرکتی و تمرینی خود میتواند برنامهای امن و مؤثر تنظیم کند.
در جلسات اولیه فیزیوتراپی، فیزیوتراپیست معمولاً وضعیت زخم، دامنه حرکتی گردن، دردهای باقیمانده و سطح توان جسمی بیمار را ارزیابی میکند. سپس بر اساس این اطلاعات، برنامهای مرحلهبندی شده طراحی میشود که در آن به تدریج فشار و شدت تمرینات افزایش مییابد.
مراحل فیزیوتراپی بعد از جراحی دیسک گردن
مرحله اول: استراحت و کاهش درد
در هفتههای ابتدایی پس از جراحی، تمرکز اصلی فیزیوتراپی بر روی کاهش درد، کنترل التهاب، و حفظ وضعیت صحیح بدن است. استفاده از یخ، حرارت، تحریک الکتریکی یا تکنیکهای دستی به کاهش درد کمک میکند. همچنین آموزش وضعیت صحیح خوابیدن، نشستن و حرکتکردن از آسیب مجدد جلوگیری میکند.
در این مرحله ممکن است تمرینات بسیار ساده مانند چرخش آرام گردن، انقباضات ایزومتریک بدون حرکت یا تمرینات تنفسی پیشنهاد شود تا گردش خون بهبود یابد و عضلات دچار تحلیل نگردند.
مرحله دوم: تمرینات سبک گردن
تمرینات سبک گردن دومین مرحله در فرآیند فیزیوتراپی بعد از جراحی دیسک گردن است و نقش حیاتی در بازگرداندن حرکت بدون درد ایفا میکند. در این مرحله، تمرکز بر بهبود دامنه حرکتی و بازیابی کنترل عصبی عضلانی است. به عبارتی، فیزیوتراپیست به بیمار کمک میکند تا حرکات ابتدایی گردن را با کمترین درد و بدون خطر انجام دهد.
تمرینات شامل خمکردن آرام سر به جلو، عقب، چپ و راست است. این حرکات ابتدا با حمایت انجام میشوند و سپس بهتدریج بدون کمک انجام خواهند شد. مدت زمان هر تمرین معمولاً بین ۵ تا ۱۰ دقیقه است و بیمار باید آن را چند بار در روز انجام دهد. این تمرینات به صورت آرام و کنترلشده صورت میگیرند و از حرکات سریع یا فشار ناگهانی به گردن خودداری میشود.
در کنار تمرینات گردن، فیزیوتراپیست ممکن است حرکات شانه و کتف را نیز به برنامه اضافه کند، زیرا این نواحی معمولاً بهدلیل بیتحرکی دچار ضعف میشوند. تمرینات با کشهای مقاومتی یا وزنههای سبک نیز ممکن است بهمرور زمان معرفی شوند.
هدف نهایی در این مرحله، افزایش اعتماد به نفس بیمار برای حرکت و کاهش تدریجی وابستگی به گردنبند طبی یا حمایتهای خارجی است. فیزیوتراپیست با بررسی بازخورد بیمار، تمرینات را تنظیم کرده و از ایجاد درد جدید جلوگیری میکند.
مرحله سوم: بازسازی قدرت عضلات گردن و شانه
در این مرحله که معمولاً ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی آغاز میشود، فیزیوتراپی وارد فاز تقویتی میشود. عضلات گردن، شانه و قسمت بالایی پشت در طی دوره استراحت ضعیف شدهاند، و نیاز به بازسازی دارند. این بازسازی نهتنها برای جلوگیری از عود مجدد درد بلکه برای بهبود وضعیت بدنی و توانایی جسمی عمومی ضروری است.
تمرینات قدرتی شامل بالا بردن شانهها، عقبکشیدن تیغههای شانه، و تمرینات مقاومتی با باندهای کشی یا دستگاههای ورزشی سبک هستند. گاهی از وزنههای کوچک (۱ تا ۲ کیلوگرم) استفاده میشود. همچنین تمرینات پایدارسازی گردن به صورت ایزومتریک (یعنی فشار دادن گردن بدون حرکت دادن آن) نیز انجام میگیرد.
در کنار تمرینات قدرتی، تکنیکهایی برای اصلاح وضعیت بدن (Posture Correction) به بیمار آموزش داده میشود. این تمرینات به بیمار کمک میکنند در زندگی روزمره از فشار اضافه به گردن جلوگیری کند. به عنوان مثال، نشستن صحیح پشت میز کار یا نحوه حمل بار سبک آموزش داده میشود.
تکنیکهای مورد استفاده در فیزیوتراپی بعد از جراحی دیسک گردن
تمرینات کششی و دامنه حرکتی
تمرینات کششی یکی از ارکان اصلی فیزیوتراپی گردن هستند. هدف این تمرینات، بازگرداندن انعطافپذیری عضلات و کاهش خشکی در مهرهها و عضلات اطراف گردن است. فیزیوتراپیست با حرکات کششی کنترلشده به بیمار کمک میکند تا بهتدریج دامنه حرکتی خود را بازیابد.
برخی از تمرینات کششی شامل کشش عضله ذوزنقه، عضلات اسکالن و استرنوکلیدوماستوئید هستند. این حرکات باعث افزایش خونرسانی و کاهش اسپاسم عضلانی میشوند. انجام روزانه آنها برای رسیدن به بهبودی کامل حیاتی است.
تحریک الکتریکی و اولتراسوند
تحریک الکتریکی عضلات (EMS) و اولتراسوند درمانی از ابزارهای پیشرفته در فیزیوتراپی هستند. در تحریک الکتریکی، جریانهای ضعیف به عضلات ارسال میشوند تا انقباض ایجاد شود و گردش خون افزایش یابد. این روش در کاهش درد، التهاب و بازسازی عضلات مؤثر است.
اولتراسوند درمانی با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا، به اعماق بافت نفوذ کرده و باعث گرمشدن موضعی، افزایش متابولیسم سلولی و ترمیم سریعتر بافت آسیبدیده میشود. این روشها بدون درد و معمولاً در ابتدای هر جلسه استفاده میشوند تا بیمار برای تمرینات آمادهتر شود.
ماساژ درمانی و تکنیکهای دستی
ماساژ درمانی یکی از مؤثرترین روشها برای کاهش تنش عضلات، بهبود جریان خون و آرامش بیمار است. فیزیوتراپیست از تکنیکهای تخصصی مانند ماساژ عمقی، اصطکاک عرضی و رهاسازی نقاط ماشهای برای کاهش درد و بهبود تحرک استفاده میکند.
در کنار ماساژ، تکنیکهای درمان دستی مانند موبیلیزیشن مفصل و تکنیکهای مایوفاشیال نیز کاربرد دارند. این تکنیکها به بازگرداندن حرکت طبیعی مفاصل و کاهش خشکی بافتهای نرم کمک میکنند. ماساژ درمانی بهخصوص برای بیمارانی که دچار اسپاسم عضلانی یا تنشهای عصبی هستند، بسیار مؤثر است.
تمرینات خانگی یکی از اجزای کلیدی موفقیت در روند فیزیوتراپی پس از جراحی دیسک گردن هستند. اگرچه جلسات کلینیکی با فیزیوتراپیست بسیار مؤثرند، اما انجام تمرینات در منزل بین جلسات کمک میکند تا بدن با سرعت بیشتری بهبود یابد و نتایج پایدارتری حاصل شود.
مدت زمان فیزیوتراپی
یکی از پرتکرارترین سوالات بیماران این است که “چقدر باید فیزیوتراپی کنم؟” پاسخ به این سؤال ساده نیست، زیرا مدت زمان فیزیوتراپی به عوامل مختلفی بستگی دارد: از جمله نوع جراحی، شدت آسیب اولیه، وضعیت جسمی بیمار، و واکنش بدن به درمان.
بهطور متوسط، یک دوره فیزیوتراپی مؤثر پس از جراحی دیسک گردن ممکن است بین ۶ تا ۱۲ هفته طول بکشد. در هفتههای ابتدایی ممکن است بیمار ۲ تا ۳ جلسه در هفته نیاز داشته باشد، اما بهمرور و با پیشرفت درمان، این تعداد کاهش مییابد.
گاهی برخی بیماران به دلیل مشکلات زمینهای مانند دیابت، چاقی یا مشکلات ستون فقرات دیگر، نیاز به دورههای فیزیوتراپی طولانیتری دارند. از سوی دیگر، ورزشکاران یا افراد با آمادگی جسمانی بالا معمولاً سریعتر به وضعیت عادی بازمیگردند.
مهم است که بیمار دوره کامل فیزیوتراپی را طی کند و بلافاصله پس از کاهش علائم، درمان را رها نکند. قطع زودهنگام جلسات ممکن است منجر به بازگشت درد و یا ناپایداری عملکردی در گردن شود.
سؤالات متداول
۱. آیا فیزیوتراپی پس از جراحی دیسک گردن ضروری است؟
بله، برای بهبود حرکت، کاهش درد و جلوگیری از مشکلات ثانویه بسیار حیاتی است.
۲. چند وقت بعد از جراحی میتوان فیزیوتراپی را شروع کرد؟
معمولاً بین چند روز تا چند هفته، بسته به نظر پزشک و نوع جراحی.
۳. آیا تمرینات خانگی میتوانند جای جلسات فیزیوتراپی را بگیرند؟
خیر، تمرینات خانگی مکمل هستند و نباید جای جلسات تخصصی را بگیرند.
۴. آیا در طول فیزیوتراپی میتوان رانندگی یا ورزش کرد؟
بسته به مرحله درمان و نظر فیزیوتراپیست، برخی فعالیتها ممکن است بهتدریج مجاز شوند.
۵. چه مدت باید فیزیوتراپی ادامه یابد؟
معمولاً بین ۶ تا ۱۲ هفته، اما بسته به پیشرفت بیمار ممکن است طولانیتر شود.
