فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات مکمل درمان است و بدون آن روند درمان ناتمام خواهد ماند. بسیاری از بیماران تصور میکنند که پس از انجام جراحی ستون فقرات و رفع فشار از روی اعصاب، مشکل آنها بهطور کامل حل شده است. اما در حقیقت، جراحی تنها بخشی از روند درمان است و بخش مهمتر آن به توانبخشی و فیزیوتراپی پس از جراحی مربوط میشود که توسط متخصصان ما در بهترین مرکز فیزیوتراپی در منطقه یک تهران ارائه می شود.
بعد از عمل ستون فقرات، بدن نیاز به تقویت مجدد عضلات، بهبود دامنه حرکتی، کاهش التهاب و بازگشت عملکرد طبیعی دارد. بدون فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات، ممکن است بیمار با دردهای مزمن، محدودیت حرکتی و ضعف عضلانی مواجه شود و نتیجه جراحی نیز به خطر بیفتد.
انواع جراحیهای ستون فقرات که نیاز به فیزیوتراپی دارند:
جراحی دیسک کمر و گردن
جراحی بیرون زدگی دیسک کمر (مانند لامینکتومی یا دیسککتومی) و دیسک گردن معمولاً برای برداشتن فشار از روی ریشههای عصبی یا نخاع انجام میشود. پس از این جراحیها:
✅ عضلات ناحیه کمر و گردن ضعیف میشوند.
✅ درد و محدودیت حرکتی در دوران نقاهت ایجاد میشود.
✅ الگوی حرکتی بیمار تغییر میکند.
فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات به بیمار کمک میکند تا با تمرینات تخصصی، به حرکت و قدرت مناسب ستون فقرات دست یابد و از بازگشت درد جلوگیری کند.
جراحی تنگی کانال نخاعی
در این جراحی، فشار از روی نخاع یا ریشههای عصبی بهوسیله برداشتن بخشی از استخوان یا بافت نرم کاهش مییابد. پس از این عمل:
✅ بیمار نیاز به تمرینات تقویتی عضلات شکم و کمر دارد.
✅ بهبود تعادل و وضعیت راه رفتن ضروری است.
✅ باید مراقبت ویژه در خم شدن و نشستن رعایت شود.
فیزیوتراپیست با طراحی برنامه مرحلهای، کمک میکند بیمار از حالت بیتحرکی خارج شده و بهبود عملکرد حرکتی را تجربه کند.
جراحی فیوژن یا لامینکتومی
در جراحی فیوژن (جوش دادن مهرهها)، بیمار نیاز به تقویت عضلات حمایتی و جلوگیری از فشار به قسمتهای دیگر ستون فقرات دارد. زیرا عدم مراقبت صحیح پس از جراحی، فشار به قسمتهای بالاتر و پایینتر مهرههای جوشخورده وارد کرده و ممکن است منجر به درد مجدد یا آسیبهای جدید شود.
فیزیوتراپی در این موارد، کلید حفظ نتیجه عمل و جلوگیری از مشکلات ثانویه است
هدف از فیزیوتراپی پس از جراحی ستون فقرات
- کاهش درد و اسپاسم عضلات اطراف ستون فقرات
- افزایش دامنه حرکتی ستون فقرات و مفاصل اطراف
- تقویت عضلات حمایتی ستون فقرات و لگن
- آموزش صحیح نشستن، برخاستن و راه رفتن
- پیشگیری از ایجاد چسبندگی و خشکی در بافتها
- بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره و شغلی
خطرات عدم انجام فیزیوتراپی پس از جراحی
نداشتن فیزیوتراپی مناسب پس از عمل میتواند عوارض زیر را به همراه داشته باشد:
- خشکی و محدودیت حرکات ستون فقرات
- ایجاد دردهای مزمن و عود مجدد درد
- ضعف و آتروفی عضلات اطراف ستون فقرات
- افزایش احتمال بازگشت دیسک یا مشکلات جدید
- ناتوانی در انجام کارهای ساده روزمره
برای جلوگیری از این مشکلات، همکاری با فیزیوتراپیست و آغاز فیزیوتراپی طبق برنامه تخصصی پس از جراحی ضروری است.
اهداف فیزیوتراپی در دوران نقاهت بعد از جراحی ستون فقرات
کاهش درد و التهاب
بلافاصله پس از جراحی، درد و التهاب بخشی از روند طبیعی ترمیم بدن هستند. اما کنترل این درد اهمیت زیادی دارد. در فیزیوتراپی از:
- سرما درمانی (کمپرس سرد)
- الکتروتراپی (TENS)
- حرکات ملایم و پوزیشنهای بدون درد
برای کاهش درد و التهاب استفاده میشود.
بازگرداندن دامنه حرکتی
پس از جراحی، ستون فقرات و بافتهای اطراف دچار خشکی میشوند. فیزیوتراپی با:
- حرکات کششی ملایم
- تمرینات دامنه حرکتی بدون درد
- تمرینات تنفسی جهت باز کردن قفسه سینه و کاهش درد
کمک میکند تا مفاصل و بافتها انعطاف خود را بازیابند.
تقویت عضلات پشتیبان ستون فقرات
عضلات ضعیف پس از جراحی، نمیتوانند ستون فقرات را به خوبی حمایت کنند و باعث افزایش درد و فشار میشوند. تمرینات تقویتی هدفمند در فیزیوتراپی برای:
- عضلات شکم (بهویژه عضلات عرضی شکم)
- عضلات عمقی کمر
- عضلات گلوتئال و پاها
طراحی میشوند تا عملکرد صحیح ستون فقرات حفظ گردد.
برنامه زمانی فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات
فیزیوتراپی در هفتههای اول پس از جراحی
هدف در هفتههای اول:
- کاهش درد و التهاب
- جلوگیری از خشکی مفاصل
- آموزش نحوه صحیح برخاستن و نشستن
- شروع حرکات سبک مانند راه رفتن آرام
تمرینات این مرحله با نظارت فیزیوتراپیست و با احتیاط انجام میشود.
فیزیوتراپی در ماههای بعد از جراحی
پس از هفتههای اولیه:
- افزایش تدریجی دامنه حرکتی
- آغاز تمرینات تقویتی هدفمند
- بهبود تعادل و هماهنگی
- اصلاح الگوهای حرکتی در زندگی روزمره
تمرینات بلندمدت جهت پیشگیری از بازگشت درد
حتی پس از پایان جلسات درمانی، بیمار باید:
- تمرینات تقویتی و کششی را ادامه دهد.
- فعالیتهای روزمره را با تکنیکهای صحیح انجام دهد.
- سبک زندگی فعال و سالم را حفظ کند.
تکنیکها و روشهای فیزیوتراپی
استفاده از دستگاه TENS و اولتراسوند
برای کاهش درد، تسریع خونرسانی و کاهش التهاب، فیزیوتراپیست ممکن است از:
- دستگاه TENS جهت تسکین درد بدون دارو
- اولتراسوند تراپی جهت بهبود گردش خون و تسریع ترمیم بافتها
- هیدروتراپی (آب درمانی) برای انجام حرکات بدون فشار
استفاده از این تکنیکها در کنار تمرینات حرکتی، روند بهبودی را سریعتر و ایمنتر میکند.
تمرینات تخصصی و حرکات اصلاحی
پس از جراحی ستون فقرات، انجام تمرینات غیراصولی ممکن است منجر به آسیب مجدد شود. فیزیوتراپیست با طراحی برنامه تمرینی تخصصی شامل:
- تمرینات تقویت عضلات شکم و کمر
- حرکات کششی ایمن برای عضلات پشت و پاها
- تمرینات تقویت عضلات گلوتئال
- تمرینات تعادلی و اصلاح الگوهای حرکتی
کمک میکند تا بیمار بدون ترس از آسیب، به زندگی عادی بازگردد.
اصلاح الگوهای حرکتی و پوزیشن بدن
یکی از مهمترین بخشهای فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات، آموزش وضعیت صحیح بدن در نشستن، ایستادن، راه رفتن و خوابیدن است. بسیاری از بیماران با عادتهای غلط، به ستون فقرات خود فشار وارد میکنند و زمینهساز عود درد میشوند.
فیزیوتراپیست با آموزش:
- روش صحیح برخاستن از تخت
- اصول صحیح نشستن روی صندلی
- نحوه برداشتن اجسام از روی زمین
- الگوی صحیح راه رفتن
به بیمار کمک میکند تا ستون فقرات خود را در بهترین حالت ممکن حفظ کند.
نکات مهم در انجام فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات
زمان شروع فیزیوتراپی
- زمان شروع فیزیوتراپی به نوع جراحی، وضعیت بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
- در اغلب موارد، حرکات ساده و تغییر وضعیت به کمک فیزیوتراپیست از روزهای اولیه بعد از جراحی آغاز میشود.
- تمرینات تخصصی تقویتی و کششی معمولاً از هفته دوم یا سوم با نظر پزشک و فیزیوتراپیست شروع میشود.
برای جلوگیری از آسیب مجدد، در طول فیزیوتراپی:
- از حرکات ناگهانی و چرخشی خودداری شود.
- فشار بیش از حد به ستون فقرات وارد نشود.
- حرکات با درد شدید انجام نشود.
- تمرینات با نظارت فیزیوتراپیست آموزش داده و در منزل ادامه داده شود.
مراقبتهای خانگی و رعایت محدودیتها
- استراحت کافی همراه با تحرک کنترلشده مهم است.
- استفاده از کمربند طبی طبق تجویز پزشک.
- اجتناب از نشستن و ایستادن طولانیمدت.
- پیادهروی کوتاه و مکرر در طول روز.
- تغذیه سالم و مصرف مایعات کافی جهت جلوگیری از یبوست.
فواید فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات در بهبود کیفیت زندگی
کاهش عوارض پس از جراحی
- کاهش دردهای پس از جراحی
- جلوگیری از چسبندگی بافتها
- بهبود گردش خون و کاهش تورم
بازگشت به فعالیتهای روزمره
- توانایی انجام کارهای شخصی و شغلی
- بازگشت تدریجی به ورزش و فعالیتهای تفریحی
- بهبود کیفیت خواب
جلوگیری از ضعف عضلانی و خشکی مفاصل
- جلوگیری از تحلیل عضلات به دلیل کمتحرکی
- افزایش انعطاف پذیری و دامنه حرکتی
- کمک به حفظ ثبات ستون فقرات
سوالات متداول
۱. بهترین زمان شروع فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات چه زمانی است؟
در بسیاری از موارد، از هفته اول با حرکات ساده و از هفته دوم با تمرینات تخصصی آغاز میشود، اما زمان دقیق با نظر پزشک مشخص میشود.
۲. آیا بدون فیزیوتراپی بعد از جراحی ستون فقرات میتوان بهبود پیدا کرد؟
امکان بهبودی وجود دارد، اما کیفیت حرکت، عملکرد عضلات و سرعت بهبود بسیار پایینتر خواهد بود و احتمال عود درد افزایش مییابد.
۳. آیا استفاده از کمربند طبی جایگزین فیزیوتراپی میشود؟
خیر، کمربند تنها برای حمایت موقت است و جایگزین تقویت عضلات و تمرینات فیزیوتراپی نمیشود.
۴. چه ورزشی برای بعد از جراحی ستون فقرات مناسب است؟
پیادهروی، شنا و حرکات کششی ملایم با نظر فیزیوتراپیست توصیه میشود.
۵. آیا فیزیوتراپی پس از جراحی ستون فقرات درد دارد؟
خیر، فیزیوتراپی با هدف کاهش درد انجام میشود و تمرینات بهگونهای طراحی میشوند که دردی ایجاد نکنند.
اگر بعد از جراحی ستون فقرات نیاز به راهنمایی برای شروع فیزیوتراپی و دریافت برنامه تمرینی شخصی دارید، همین امروز با کلینیک فیزیوتراپی فرشته در منطقه یک تهران تماس بگیرید. هر چه زودتر اقدام کنید، روند بهبودی شما سریعتر و با درد کمتر پیش خواهد رفت.
نوبت دهی : ٠٢١٢٢٠١١١٢٥
